Op 7 mei bereikten de Raad van de EU en het Europees Parlement een voorlopig akkoord over de zogenaamde Digital Omnibus on AI. De officiële boodschap klinkt geruststellend: de regels rond artificiële intelligentie worden vereenvoudigd. Maar voor werknemers, delegees en vakbonden blijft waakzaamheid nodig. Want achter het woord ‘vereenvoudiging’ schuilt ook uitstel. En dat uitstel komt er net op een moment dat AI-systemen steeds vaker hun weg vinden naar de werkvloer.
AI is geen verre toekomst meer. Ze zit vandaag al in productieprocessen, kwaliteitscontrole, voorspellend onderhoud, personeelsplanning, cameratoezicht, logistiek, evaluatiesystemen en slimme machines. Soms maakt AI het werk veiliger of efficiënter. Maar dezelfde technologie kan ook leiden tot meer controle, hogere werkdruk, minder autonomie of beslissingen die werknemers moeilijk kunnen begrijpen of betwisten.
Precies daarom zijn duidelijke regels nodig. Toch worden een aantal belangrijke verplichtingen voor hoog-risico AI-systemen uitgesteld. Voor systemen die gebruikt worden in aanwerving, beoordeling, planning of monitoring van werknemers, verschuift de toepassing naar 2 december 2027. Voor AI die ingebouwd zit in producten of machines wordt dat zelfs 2 augustus 2028.
Dat betekent niet dat werkgevers tot dan zomaar alles mogen doen. De bestaande regels rond privacy, welzijn, informatie en overleg blijven gelden. Maar het betekent wel dat een aantal specifieke Europese waarborgen later komt dan verwacht. Zo ontstaat een gevaarlijke tussentijd: AI wordt vandaag ingevoerd, terwijl een deel van de bescherming pas morgen volgt.
Ook de verplichting rond AI-geletterdheid wordt minder sterk. Werkgevers moeten werknemers ondersteunen om kennis over AI te verwerven, maar de tekst legt minder nadruk op een effectief en gegarandeerd kennisniveau. Dat is problematisch. Werknemers die door AI-systemen worden aangestuurd, beoordeeld of opgevolgd, moeten begrijpen wat er gebeurt. Welke gegevens worden gebruikt? Wie neemt de uiteindelijke beslissing? Kan een fout worden rechtgezet? En wie draagt de verantwoordelijkheid?
Niet alles wordt afgezwakt. De verboden AI-praktijken blijven belangrijk. Sociale scoring en bepaalde vormen van emotieherkenning blijven verboden. Er komt ook een verbod op AI-systemen die niet-consensueel intiem beeldmateriaal of seksueel misbruikmateriaal genereren of manipuleren. Ook op de werkvloer is dat relevant, bijvoorbeeld bij deepfake-intimidatie of digitale pesterijen.
De conclusie is duidelijk: we mogen niet wachten op 2027 of 2028. AI verandert vandaag al de manier waarop mensen werken. Dus moet het sociaal overleg vandaag al zijn rol opnemen.
Delegees kunnen en moeten vragen stellen. Welke AI-systemen gebruikt het bedrijf al? Welke systemen worden voorbereid? Worden werknemers gemonitord? Worden prestaties gemeten via algoritmes? Gebruikt men AI in HR, planning, veiligheid of evaluatie? En vooral: is er menselijke controle, transparantie en mogelijkheid tot betwisting?
AI hoort niet alleen thuis in een technisch debat. Het is ook een sociaal debat. Het gaat over macht op de werkvloer. Over wie kijkt, wie beslist en wie gecontroleerd wordt. Over werkdruk, privacy, discriminatie, veiligheid en de kwaliteit van jobs.
Daarom moeten ondernemingsraden, CPBW’s en syndicale delegaties AI actief agenderen. Vraag een overzicht van alle AI-toepassingen. Eis voorafgaand overleg bij nieuwe systemen. Leg de link met welzijn en arbeidsorganisatie. Maak afspraken over vorming. En zorg ervoor dat werknemers niet alleen de risico’s dragen, maar ook delen in de voordelen.
Als AI productiviteit verhoogt, moet dat ook leiden tot betere jobs, werkbaar werk, opleiding, kortere arbeidstijd of sterkere cao-afspraken. Technologie is nooit neutraal. Ze wordt ontworpen, ingevoerd en gebruikt binnen bestaande machtsverhoudingen.
De Digital Omnibus vertraagt de toepassing van een aantal Europese regels. Maar de invoering van AI op de werkvloer vertraagt niet. Dat maakt syndicale waakzaamheid niet minder dringend, maar net noodzakelijker. AI mag geen instrument worden om werknemers te controleren, te versnellen of buitenspel te zetten. AI moet ten dienste staan van mensen, niet omgekeerd.
