Een onderneming oprichten in amper 48 uur, voor minder dan 100 euro, en daarna met één vennootschapsvorm in heel Europa actief zijn. Dat is, kort samengevat, het idee achter EU Inc. De Europese Commissie wil daarmee het leven van ondernemingen eenvoudiger maken. Maar de Europese vakbonden vrezen dat achter die administratieve vereenvoudiging ook sociale risico’s schuilgaan. Daarom voerden ze op 24 september actie in Brussel.

Wat is EU Inc. eigenlijk?

Wie vandaag vanuit België wil uitbreiden naar bijvoorbeeld Duitsland, Frankrijk of Spanje, krijgt te maken met verschillende nationale regels en vennootschapsvormen. Volgens de Europese Commissie remt die versnippering vooral start-ups en groeibedrijven af.

EU Inc. moet daar verandering in brengen. Naast de 27 nationale systemen zou een 28ste, Europese vennootschapsvorm komen. Een onderneming zou vrijwillig voor dat statuut kunnen kiezen en vervolgens volgens één gemeenschappelijk kader in de hele Europese Unie kunnen werken. De oprichting gebeurt digitaal en zou in standaardgevallen binnen 48 uur kunnen.

Op papier klinkt dat aantrekkelijk. Minder administratie, gemakkelijker investeren en eenvoudiger over de grens groeien. Ook de vakbonden betwisten niet dat ondernemen in Europa eenvoudiger kan.

De vraag is: welke regels verdwijnen mee wanneer Europa begint te vereenvoudigen?

Waarom trokken de vakbonden aan de alarmbel?

Op 24 september kwamen Europese vakbonden in Brussel op straat terwijl de Europese ministers over EU Inc. overlegden. Hun boodschap: Fix or sink EU Inc. Pas het voorstel grondig aan, of laat het varen.

De bezorgdheid draait vooral rond zogenaamde regime shopping. EU Inc.-bedrijven zouden vrij kunnen kiezen in welke lidstaat ze zich juridisch vestigen. Vakbonden vrezen dat ondernemingen daardoor op zoek gaan naar het land waar de regels voor hen het gunstigst zijn, terwijl hun werknemers misschien vooral in andere landen aan de slag zijn.

Het ABVV waarschuwt daarnaast voor onvoldoende harde garanties rond collectieve onderhandelingen, vakbondsrechten en informatie en raadpleging van werknemers. Ook complexe constructies met verschillende dochterondernemingen kunnen het volgens de vakbond moeilijker maken om werknemersvertegenwoordiging en sociale controle goed te organiseren.

Maar het Belgische arbeidsrecht blijft toch gelden?

Dat is precies het argument waarmee UNIZO de vakbondskritiek nuanceert.

“De vrees van de vakbonden dat EU Inc. daarvoor werknemersrechten zou opofferen, strookt niet met de werkelijkheid”, stelt gedelegeerd bestuurder Bart Buysse. UNIZO wijst erop dat de huidige teksten bepalen dat nationale regels over lonen, arbeidsduur, veiligheid, ontslagbescherming en sociale zekerheid van toepassing blijven. Ook de Europese Commissie zegt uitdrukkelijk dat EU Inc. het bestaande nationale arbeids- en sociaal recht niet verandert.

Dat is belangrijk. EU Inc. betekent dus niet dat een Belgische werknemer plots geen beroep meer zou kunnen doen op het Belgische arbeidsrecht.

Maar daarmee is de discussie niet voorbij.

Zelfs UNIZO erkent dat er nog vragen zijn over controles, forumshopping, faillissementen, schuldeisersbescherming en de handhaving van de regels bij grensoverschrijdende ondernemingen. UNIZO wil daarom betere garanties, maar vindt dat Europa het systeem niet volledig moet afschieten: “Gooi het kind niet met het badwater weg.”

Voor de vakbonden gaat dat niet ver genoeg. Zij willen dat de bescherming van werknemers niet alleen wordt beloofd, maar juridisch waterdicht in de Europese regels wordt verankerd. Het Europees Vakverbond vraagt onder meer bindende garanties voor nationale arbeidswetten en cao’s, collectieve onderhandelingen, vakbondsrechten en werknemersvertegenwoordiging.

En wat betekent dat voor jou?

De discussie lijkt technisch, maar kan uiteindelijk heel concreet worden.

• Je loon en arbeidsvoorwaarden. Belgische cao’s en arbeidsregels moeten blijven gelden wanneer je hier werkt. De vakbonden willen vermijden dat ingewikkelde grensoverschrijdende constructies het makkelijker maken om die regels te ontwijken.

• Je stem op het werk. Ondernemingsraden, vakbondsafvaardigingen en andere vormen van werknemersparticipatie mogen niet verzwakken doordat ondernemingen voor een Europese juridische constructie kiezen.

• Controle op je werkgever. Hoe internationaler en complexer een onderneming wordt georganiseerd, hoe belangrijker het wordt dat arbeidsinspecties weten wie verantwoordelijk is en effectief kunnen optreden.

• Wat gebeurt er wanneer een bedrijf over de kop gaat? Ook dan moet duidelijk zijn dat werknemers beschermd blijven wanneer bijvoorbeeld loon of ontslagvergoedingen nog niet zijn betaald.

Vereenvoudigen mag. Sociale bescherming vereenvoudigen niet.

Europa heeft er alle belang bij dat ondernemingen kunnen groeien en investeren zonder zich door onnodige administratie te moeten worstelen. Daarover hoeft geen tegenstelling te bestaan tussen werknemers en ondernemers.

Maar de vakbondsactie van 24 september draaide om een andere vraag: wordt EU Inc. alleen een extra instrument om ondernemen eenvoudiger te maken, of ontstaat tegelijk een parallel systeem waarin bedrijven gemakkelijker tussen nationale regels kunnen manoeuvreren?

Die vraag is nog niet definitief beantwoord. Het voorstel wordt momenteel besproken door het Europees Parlement en de lidstaten. Voor de Europese vakbonden moet de lat duidelijk liggen: één Europese markt kan alleen werken als ook werknemers overal kunnen rekenen op sterke, afdwingbare sociale rechten.